Een groen Bordeaux: streven naar minder CO² uitstoot.
Zoals bekend is de wijnstreek Bordeaux de grootste producent van kwaliteitswijnen. Het gebied omvat ruim 120.000 hectaren wijngaard met een gecontroleerde herkomstbenaming. Verkoop in binnen- en buitenland omvat 760 miljoen flessen. Deze grote wijnstreek voelt zich verantwoordelijk voor het milieu en komt met een praktisch plan voor vermindering van CO²-uitstoot.

Het CIVB

Het Conseil Interprofessionel de Vins de Bordeaux gaat met zijn tijd mee. De opwarming van de aarde door broeikasgassen is een actueel thema. De wijnbouw in Bordeaux draagt zijn steentje bij aan deze CO² uitstoot en het CIVB wil daar iets aan doen. De collega-champagnestreek is op kleine schaal bezig met duurzame wijnbouw en het voorbeeld verdient navolging van de grote broer. Het Conseil heeft twee bureaus gevraagd de CO² uitstoot in Bordeaux te becijferen en te differentiëren. Als je weet waar het precies vandaan komt, kun je er makkelijker wat aan doen, zo is de terechte redenering.

De Bilan Carbone® van Bordeauxwijnen

Dit is een methode om CO² uitstoot te meten. De bureaus zijn nagegaan wat voor activiteiten er plaats vinden in het wijngebied. Vanaf de productie van glas en in het aarde zetten van wijnstokken tot en met de levering van de wijnen, iedere schakel geeft CO² uitstoot. Producenten, bottelaars, glasleveranciers, kuipers en alle andere toeleveraars hebben inzage gegeven in hun energieverbruik en de leveranciers van energie (elektriciteit en gas) gaven openheid over hun cijfers.
Een aparte vragenlijst onder de wijnbouwers ging over de kwestie in hoeverre wijnbouwers zich betrokken voelen bij dit item en of ze wel willen dat het CIVB een actief milieubeleid voert. Het blijft tenslotte een organisatie van en voor de wijnbouwers.
Op 19 november jl. presenteerde het Conseil de resultaten in het Palais des Congres aan honderden wijnproducenten en een aantal journalisten. De grote opkomst gaf aan dat het onderwerp de branche wel degelijk interesseert, 98% van de producenten had dat al aangeven in de enquêtes.

De resultaten

Onderzoeksleider Jancovici geeft in razendsnel Frans een uitleg van de resultaten. Gelukkig zijn er een paar simultaan vertaalsters en ook Michèle Lainé van Sopexa Nederland verleent vertaal-assistentie aan de Nederlandse journalisten. Jancovici omschrijft de vijf onderzoeksgebieden in Bordeaux: inkomende materialen zoals glas, transport van goederen en transport van personen, afgedankt afval en energie en processing. De totale uitstoot komt overeen met 200.000 ton CO²-equivalent. Glas is met 49% de boosdoener bij de inkomende materialen. Hout voor kistjes en vaten en kurk voor de flessen vertegenwoordigen slechts 2% van de uitstoot. Transport is de tweede grote uistoter. Zowel het transport van wijnen naar de klanten, als het transport van al het materiaal dat nodig is voor de wijnbouw, en niet te vergeten het luchttransport over de hele wereld. Het verplaatsen van personen, en het wijntoerisme in de streek, neemt 12% voor zijn rekening.

Wat te doen?

Voorop staat dat de Bordeauxstreek absoluut de uitstoot van broeikasgassen wil terugdringen. Er is een doel gesteld van afname 30.000 ton CO²-equivalent over 5 jaar. In 2050 wil de sector de totale uitstoot met driekwart verminderen. De natie heeft met ‘Facteur 4’ hetzelfde plan voor 2050. De Franse bevolking in totaal is namelijk goed voor 155 miljoen CO²-equivalent).

Aanbevelingen

Op het gebied van glas valt veel te doen. Een vertegenwoordigster van de glasbranche verklaart in het Palais des Congres: ‘ook wij ontwikkelen ons. Er komen andere ovens. Het glas is al 100 % recyclable en de lichtere flessen – de zgn. ecovin - zijn een belangrijke optie’. Andere mogelijkheden tot vermindering van de uitstoot is trein en scheepvaart als transport ipv luchtvaart (de emissie van de laatste is 100 tot 500 keer hoger), het delen van landbouwmachines, minder gebruik van kunstmest, evenals zoveel mogelijk gebruik van gerecyclede materialen.

Duurzame wijnbouw in de praktijk

Manager Bruno Eynard van Chateau Lagrange (3e granc cru classsé) in het Palais des Congres: ‘Chateau Lagrange werkt al jaren duurzaam. Met speciale bacteriën zorgen we ervoor dat malolactische gisting gelijktijdig plaatsvindt met de alcoholische gisting, zodat we dat de kelders niet hoeven te verwarmen. Van het houtafval van de wijngaarden maken we weer compost. En er zijn nog veel meer dingen. Het is zeker mogelijk om duurzaam te werken in de wijnbouw’

Chateau Lagrange

De uitspraken in het Palais van Bruno Eynard maken nieuwsgierig. Chateau Lagrange is een eeuwenoud wijnbedrijf en een grand cru classé uit St. Julien met 157 hectaren. Een eeuwenoud instituut dat groen werkt? Begeleid door Bruno Eynbard en technisch manager Gervaise Ruton lopen we de volgende dag over het terrein . En al spoedig wordt duidelijk dat aan ieder denkbaar duurzaam facet is gedacht. Dubbel glas, hout wordt – waar mogelijk – hergebruikt. Gebruik van zonne-energie en nadenken over zuinig omgaan met water. Voor iedere hectoliter wijn wordt 2 hectoliter water gebruikt, voornamelijk voor schoonmaak. Dat mag wel iets minder. De leveranciers van de vaten is bovendien vriendelijk verzocht hun vaten niet meer in plastic aan te leveren.
In de wijngaarden wordt sinds een paar jaar het oude hout van de stokken verzameld. Dat wordt een grote hoop gegooid die gaat gisten en compost wordt. Deze gaat vervolgens weer terug naar de velden. Zo haal je het goede uit de oude stokken zonder overbodig energie verbruik.
Eynard: ‘Belangrijkste zijn nog steeds de mensen. Er werken hier constant zestig mensen op het land en die moeten meewerken. Het zit in hele kleine dingen. Niet te hard rijden. De fiets pakken. Instrumenten weer snel uitzetten en ga zo maar door. Gervaise heeft een goed contact met alle werkers en ik vraag altijd aan haar dit soort nieuwe maatregelen met hen te bespreken.’
Lagrange is sinds 1983 eigenaar van de Japanse groep Suntory. Oenoloog Keiichi Shiina – die vloeiend vier talen spreekt – is vice-president van het wijnbedrijf. Suntory heeft als bedrijf een zeer groene en natuurvriendelijke inslag. Hun whiskydistilleerderijen in Japan werken zo schoon mogelijk. Chateau Lagrange past bij hun bedrijf als een oude jas.
Chateau Lagrange is dan een duurzaam gemaakte wijn, het blijft een kwaliteitsproduct. Chateau Lagrange en Les Fiefs de Lagrange zijn prachtige wijnen.

Lovian en bio-dynamische wijnen

Terug in Nederland vindt er op vrijdag 28 november in Amsterdam de presentatie plaats van de film ‘Kissed by the grape’, gevolgd door paneldiscussie en optreden van Candy Dulfer.

Lovian is gespecialiseerd in bio-dynamische wijnen en de film is door hen geïnitieerd. Het verhaal is net zo opgezet als een eerder wijnfilmsucces Mondovino. Een rondgang langs en interviews met in dit geval bio-dynamische wijnmakers, als immer gepassioneerde mensen met een grote liefde voor de wijn. Echt diepgravend wordt het over het algemeen niet in de film.

Alleen Miquel Torres sr. koppelt het bio-dynamische werken aan groene wijnbouw: ‘als je één keer per week met tractor moet rijden om bio-spray te spuiten of één keer in de maand met synthetische spray wat is dan wijsheid?’ Torres werkt bio-dynamisch in Chili en is een voorloper op het duurzame gebied. Ze werken aan een oplossing voor opvang van CO² en verplaatsen wijngaarden naar hoger gelegen gebieden ivm de klimaatverandering.

Wijnschrijver Harold Hamersma komt ook aan het woord in de film. Hij omschrijft wineries zoals Romanée Conti die al jaren bio-dynamisch werken en zich er niet op voor laten staan. ‘Het is als een soort DNA afdruk van de producent’. Daarmee legt hij vinger op de juiste plek. Het zijn vaak de omstandigheden ter plekke en het inzicht van de producent die de keuze bepalen, méér dan de liefde voor biologisch-dynamische wijnbouw.

Conclusie

Het initiatief van de Bordeauxwijnstreek is opmerkelijk. Voor zover ik weet is het voor het eerst dat een streek van deze grootte zich toelegt op vermindering van CO²-uitstoot. Het enthousiasme van producenten en organisator CIVB kan als voorbeeld dienen voor andere wijnstreken. Chateau Lagrange laat zien dat besparen in kleine dingen zit en dat iedereen (ook wij thuis) het kan doen. Opvallend is dat duurzaam werken ook vaak ‘bio’ werken is, maar dat dit omgekeerd zeker niet altijd het geval is. En om met Miquel Torres sr. te spreken: wat is dan wijsheid?

Charlotte van Zummeren