Als van de klassieke wijngebieden er één
tot de verbeelding spreekt, is het wel Bourgogne.
Maar de wijnwereld maakt momenteel, door de financieel-economische
crisis, moeilijke tijden door. We geven wat achtergronden
en gaan ter plaatse op onderzoek.
Bourgogne versus Bordeaux
De identiteit van de een beleef je meestal in tegenstelling
tot de identiteit van de ander. We vergelijken daarom
Bourgogne met Bordeaux. Voor wijngebieden kunnen we
natuurlijke en menselijke factoren onderscheiden.
Belangrijke natuurlijke factoren zijn: klimaat, bodem
en druivenrassen.
Kort samengevat: Het klimaat in Bourgogne is continentaal,
in tegenstelling tot het Atlantische klimaat van Bordeaux.
De bodem in Bourgogne is uit het Juratijdperk (195
tot 137 miljoen jaar geleden), in Bordeaux uit het
Quaternair (tot 2 miljoen jaar geleden). In Bourgogne
maakt men witte en rode wijn van één
druivenras, in Bordeaux meestal van meerdere (andere)
druivenrassen.
Laten we wat langer stilstaan bij de menselijke factoren.
In Europa kwamen de meeste wijngebieden pas door de
verstedelijking tot bloei. Bordeaux en trouwens ook
Oporto zijn daarvan duidelijke voorbeelden. Het succes
van Bourgogne valt juist op ondanks zijn betrekkelijk
geïsoleerde ligging ten opzichte van de na de
Middeleeuwen snel groeiende Franse steden. Pas door
het gereed komen van het Canal de Bourgogne in 1822
was vervoer over water naar Parijs mogelijk. Dat dwong
de wijnmakers in Bourgogne al veel eerder om ‘upmarket’
te gaan, een marketingstrategie waarbij je minder
verkopen met hogere prijzen compenseert.
Nederland heeft een heel oude band met Bourgogne.
Prof. dr. L.J. Rogier begint zijn Eenheid en Scheiding,
geschiedenis der Nederlanden 1477-1813, met: “De
dood van Karel de Stoute op het slagveld bij Nancy
in januari 1477 vaagde de droom van een Bourgondisch
Middenrijk, een herleefd Lotharingen, weg uit de rij
der bereikbaarheden. Voor zover het vandaag te beoordelen
valt, was het geen ramp, want het Grote Bourgondië
had de verticale opeenstapeling moeten blijven van
heterogene componenten en geen kans gekregen om op
een redelijke etnisch-nationale grondslag te rusten.
Wat in stand bleef, had betere kansen. Dat was het
geheel van de ‘landen van herwaarts over’.
De Bourgondische droom slonk tot de bescheidener
proporties van een Nederlandse eenheidsstaat, die
de Habsburgers zouden creëren door in de plaats
van het geamputeerde Bourgondië de Noordoostelijke
expansie tot stand te brengen. De zogenaamde Bourgondische
staat van Maria de Rijke en Filips de Schone, een
Bourgondië zonder Bourgondië, was niet identiek
met de Nederlanden: het miste nog Utrecht, Gelre en
al wat benoorden lag. Pas Karel V zou de staat der
Nederlanden scheppen.”
Toen later het noorden van Europa in de zeventiende
eeuw begon op te komen, had Bordeaux door zijn ligging
aan zee, een enorme voorsprong op Bourgondië.
De eerste wijnhandelaren die zich in Bordeaux vestigen,
zijn Nederlanders. De wijnhandel verschijnt pas in
de achttiende eeuw op het toneel in Bourgondië,
met als centrum Beaune. Jean-Robert Pitte stelt in
Bordeaux Bourgogne, Les passions rivales dat “Noord-Europa
Bordeaux naar zijn beeld gevormd heeft, en dat Frankrijk
en continentaal Europa dat met Bourgogne hebben gedaan.”
Toch merkt hij specifiek over Nederland op dat protestanten
daar veel meer de neiging hebben om Bordeaux te drinken,
terwijl de katholieke minderheid Bourgogne drinkt.
Gerard Reve zou gezegd kunnen hebben dat de bezitter
van het ware geloof dus Bourgogne drinkt.
Ook tegenwoordig speelt de wijnhandel in Bordeaux
nog een andere rol dan in Bourgogne. Een négociant
in Bordeaux is een handelaar die markten zoekt voor
wijnen die hij van lokale producenten gekocht heeft.
Maar door de traditionele scheiding van productie
en handel in Bordeaux dreigt de bedrijfskolom van
producent, via tussenhandel naar consument, het contact
met de realiteit te verliezen. De producenten vragen
zich zo langzamerhand af of hun grote merken nog voor
consumptie zijn bedoeld of alleen maar om mee te speculeren.
Hun manier om meer grip te krijgen op prijs en distributie,
is de introductie van een tweede merk.
De négociant in Bourgogne is een heel andere
figuur. Hij stelt wijnen uit verschillende bronnen
samen en verkoopt die aan particuliere klanten, importeurs,
restaurants en detaillisten. De négociant koopt
druiven (en vinifieert ze) of most (en fermenteert
die) of wijn (en laat die in zijn kelders rijpen).
Maar de négociants in Bourgogne zijn meer dan
blenders en handelaren. Zij hebben vaak aanzienlijke
bezittingen en kunnen dus kleine hoeveelheden wijn
van hun eigen bezittingen leveren en daarnaast samengestelde
wijnen in grotere hoeveelheden. Bourgogne kent dus
veel minder scheiding van productie en handel.
De financieel-economische crisis
Overal spreekt men erover. En bij een bezoek aan
Bourgogne is de financieel-economische crisis al helemaal
een onvermijdelijk onderwerp. Zonder op alle details
in te gaan, draaien onze gesprekspartners niet om
de problemen heen. Een selectie van opmerkingen:
“Het probleem zit vooral in Engeland en de
Verenigde Staten.”
(Bedenk dat in 2007 194 miljoen flessen Bourgogne
verkocht werden, met een waarde van 1,1 miljard euro’s.
Om en nabij de helft daarvan was export en de helft
daarvan ging naar Engeland en de Verenigde Staten.)
“We kunnen deze crisis wel een tijdje uitzingen,
maar het moet natuurlijk geen jaren gaan duren. De
consumenten durven niet meer te laten zien dat ze
geld hebben, en de importeurs nemen een afwachtende
houding aan. Sommige producenten verlagen prijzen
om van hun voorraden af te komen.”
“Onze verkopen zitten nu op het niveau van
2005.”
“Wij hebben tot en met juni 12% minder verkocht.”
De recente cijfers van La Féderation des Exportateurs
de Vins et Spiritueux, gebaseerd op douanestatistieken,
laten voor Bourgogne in zijn geheel en voor de rest
van Frankrijk een nog veel dramatischer beeld zien.
“En dan zijn er nog steeds restaurants die op
bestelling onmiddellijk geleverd krijgen, hun inkoopprijs
met 3-4 vermenigvuldigen, dezelfde dag incasseren
en pas na 60 dagen of nog veel later afrekenen.”
De bedrijfskolom in wijnland blijft verbazen. Van
druif aan de stok tot glas wijn bij u thuis of in
het restaurant zijn er verschillende
schakels die waarde toevoegen. De ‘added value’
voor het restaurant is vaak 300% voor de wijnkaart
en het openen van de fles, waar andere schakels in
de distributie van wijn met 20% genoegen nemen. Zou
de financieel-economische crisis eindelijk tot veranderingen
leiden? Nog onlangs presenteerde een restaurant mij
naast zijn gewone, een speciale kaart van wijnen met
15% korting. De prijs waarop 15% korting verleend
werd, was echter wel nog steeds de met 4 vermenigvuldigde
inkoopprijs. De crisis, trouwens ook het leerproces,
zal nog wel even duren.
Onderzoek ter plaatse
Gelukkig zagen we tijdens ons recente bezoek aan
Bourgogne positieve signalen aan het begin en aan
het einde van de bedrijfskolom. Producenten bewegen
zich meer in de richting van de eindconsument, een
noodzakelijke succesfactor voor elke branche, in crisis
of niet. En de consument is op zoek naar informatie.
Hij stelt zich ook kritischer op.
Het onderzoek ter plaatse vond plaats bij een interessante
mix van bedrijven met een korte, middellange en lange
geschiedenis. Berichten volgen later:
verschillende
schakels die waarde toevoegen. De ‘added value’
voor het restaurant is vaak 300% voor de wijnkaart
en het openen van de fles, waar andere schakels in
de distributie van wijn met 20% genoegen nemen. Zou
de financieel-economische crisis eindelijk tot veranderingen
leiden? Nog onlangs presenteerde een restaurant mij
naast zijn gewone, een speciale kaart van wijnen met
15% korting. De prijs waarop 15% korting verleend
werd, was echter wel nog steeds de met 4 vermenigvuldigde
inkoopprijs. De crisis, trouwens ook het leerproces,
zal nog wel even duren.